Üç buçuk atmak: Çok korkmak korku içinde olmak istenmeyen bir durum olacak diye korkup durmak.

Üçe beşe bakmamak: Alışverişte fiyat konusunda küçük farkları önemsememek almak ya da satmak konusunda cimri davranmamak.”İstediğini üçe beşe bakma mutlaka al.”

Üç otuzluk: Yaşı hayli ilerlemiş (kimse).

Ümidini kesmek: Artık ummaz olmak olacağını beklememek kavuşamayacağını anlamak.”Ümidimi kestim iyice kocam artık geri dönmeyecek.”

Ümitsizliğe düşmek: Gerçekleşmeyeceğine olmayacağına inanmak.”Ümitsizliğe düşme bu kadar belki geri gelir.”

Ün kazanmak: Adı her yerde duyulmak şöhreti herkesçe bilinir olmak.”O cihana ün salmış bir güreşçidir.”

Üst baş: Kılık kıyafet giyim kuşam.”Üstüne başına hiç bakmaz ki o.”

Üste çıkmak: Suçlu olduğu hâlde suçsuz durumda olduğunu söyleyip karşısındakini suçlamak.”Bir an önce bu işten kurtulmak için üste çıkmayı başarmalıyım diye geçirdi içinden.”

Üstesinden gelmek: Becermek üzerine aldığı işi başarmak yapmak.”Hiç endişelenme sen üstesinden gelecektir o işin.”

Üste vermek: Fazladan ödeme yapmak.”Üste bir milyon verdiler ama bu arabayı değişmedim.”

Üst perdeden konuşmak: 1. Üstünlük taslayarak konuşmak. 2. Çok yüksek sesle konuşmak.”Üst perdeden konuşmaya bayılır.”

Üstü başı dökülmek: Kılık ve kıyafeti çok eski olmak perişan durumda bulunmak.

Üstü kapalı konuşmak: Açık kesin ifadeler kullanmadan konuşup dinleyenin kavrayışına bırakmak.”Niçin üstü kapalı konuştuğunu bir türlü anlayamıyordu.”

Üstünde durmak: Bir işe önem vermek o işle yakından ilgilenmek uğraşmak.”Şu işin üstünde dur biraz yoksa sonun kötü olacak.”

Üstünde kalmak: Artırma ya da eksiltme sırasında onda kalmak. 2. Suçlanmak.”Onlar kaçıp gittiler kabahat bizim üstümüzde kaldı.”

Üstünden atmak: Başından savmak bir şeyi ödev olarak kabul etmemek başkasını ilgilendirdiğini belirtmek.”Bu iş senin sakın üstünden atayım deme.”

Üstünden dökülmek: Bir giysi bol ve biçimsiz olmak yakışmamak.

Üstünden (şu kadar zaman) geçmek: Aradan (şu kadar) zaman geçmek.”Üstünden şu kadar zaman geçmesine rağmen hâlâ borcunu ödemedi.”

Üstüne almak: 1. Alınmak bir hareketin kendisine karşı yapıldığını sanarak kaygılanmak. 2. Bir görevi üstlendiğini kabul etmek.”Her sözü üstüne alma lütfen!”

Üstüne atmak: Kendi kaptığı bir suçu birine yüklemek.”Camı kendi kırdı ama suçu arkadaşının üstüne attı.”

Üstüne basmak: 1. Yerinde bir fikir beyan etmek. 2. İyice belirtmek.”Üstüne basa basa anlat baban çok mağdurmuş de!”

Üstüne bir bardak (soğuk) su içmek: O işten umudunu kesmek o işin olacağına inanmamak parasını ya da malını almaktan vazgeçmek.”Verecek mi? Sen o paranın üstüne bir bardak soğuk su iç!”

Üstüne (üzerine) düşmek: 1. Bir şeyi elde etmek için çok uğraşmak. 2. (Çocuğu) sevme ya da korumada çok ileri gitmek.”Şu çocuğun üstüne bu kadar düşmeyelim şımardıkça şımarıyor neredeyse başımıza çıkacak.”

Üstüne fenalık gelmek: Aşırı ölçüde sıkılmak çok bunalmak.

Üstüne geçirmek: 1. Bir malın tapusunu kendi üzerine yazdırmak ya da çıkartmak. 2. Bir çocuğu evlât edinmek kendi nüfusunu kaydettirmek.”Evi üstüne geçirmiş dedem doğru mu?”

Üstüne gelmek: Bir şey konuşulurken ya da yapılırken çıkagelmek.

Üstüne gül koklamamak: Sevdiği birinden başkasını sevmemek başkası ile ilişki kurmamak.

Üstüne (yatmak) oturmak: Hiç hakkı değilken başkasının malını kendine mal etmek.”Vakıf mallarının üstüne oturdu adam nasıl yaptı vicdanı nasıl el verdi bilmiyorum.”

Üstüne titremek: Pek fazla sevgi özen göstermek; zarar gelmesin diye itinalı davranmak.”Öğrencilerinin üstüne böyle titreyen bir öğretmen daha görmedim.”

Üstüne toz kondurmamak: Bir şeyin kusur eksiği olduğunu kabul etmemek.”Çocuğunun üstüne hiç toz kondurmuyor.”

Üstüne tuz biber ekmek: Bir üzüntüyü derdi kusuru artıracak durum oluşturmak.

Üstüne üstüne gitmek: 1. Bir konuda bir kimseye sürekli baskı yapmak. 2. Güç bir şeyden yılmayıp sonucu tehlikeli de olsa çekinmeden o şeyle uğraşmak.”Biliyorum zor ama üstüne üstüne gitmelisin ancak o zaman başarabilirsin.”

Üstüne varmak: 1. Bir şeyi yapmasını zorlayarak istemek. 2. Bir kadın evli bir erkekle evlenmek.”Demek tükürdü sana; üstüne varma zorlama demedim mi sana?”

Üstüne yıkmak: 1. Kendi işlediği bir suçu başkasına yüklemek. 2. Kendisinin de sorumlu olduğu bir işin ağırlığını başkasına yüklemek.”Evin geçim yükünü annenin üstüne yıkmışlar sorumsuzca yaşıyorlar.”

Üstüne yürümek: Yıldırmak korkutmak amacıyla saldıracakmış gibi yapmak; ya da saldırmak.”Öfkeyle delikanlının üstüne yürüdü.”

Üvey evlât gibi tutmak (saymak) : Horlamak haksızlık etmek iyi davranmamak küçümsemek.”Dokunma bana beni hep üvey evlât gibi tuttun ne zaman yaklaştıysam sana köşe bucak kaçtın benden.”

Üzüm üzüm üzülmek: Haddinden fazla çok üzülmek.”Anneciği üzüm üzüm üzülüyor ama bir çare bulamıyordu.”

Vakit geçirmek: Oyalanmak bazı şeylerle meşgul olarak zamanın geçmesini sağlamak.”Top oynayarak vakit geçirebiliriz sanırım.”

Vakit kazanmak: 1. Karşı tarafı oyalayarak zamanı uzatmak. 2. Bir şeye ayrılan ya da harcanan zamanı uzatmak.”Sen onu meşgul et ki hemen yola çıkmasın bu sayede biz de biraz vakit kazanmış oluruz.”

Vakitli vakitsiz: Rastgele bir zamanda gelişigüzel uygun bir zamanı gözetmeden.”Vakitli vakitsiz gelip giderdi evine.”

Vaktini almak: Epey zaman harcanmasını gerektirmek başka bir işe ayrılmış zamanı tutmak.”Vaktini alıyorum ama başka çarem de yok.”

Vaktini öldürmek: Zamanını yararsız gereksiz boş işlerle ya da hiç iş yapmadan boş yere geçirmek.”Bu kazanç getirmeyen işle bütün vaktini öldürecek misin yani?”

Vaktini şaşmamak: Tam zamanında.”Vaktini şaşmaz o göreceksin şimdi gelecek.”

Vara yoğa karışmak: Her şeye üstüne lâzım olsun olmasın her işe karışmak.”Üvey annemin vara yoğa karışmasından bıkmış usanmıştım iyice.”

Varlık göstermek: Beğenilir bir iş yapmak; kendini kanıtlayacak göze görünür bir görevini yerine getirmek; kendini göstermek.”Oynadığı ilk oyunda bir varlık gösteremedi.”

Varlıkta darlık çekmek: Elinde her imkân olduğu hâlde bunlardan yararlanamamak sıkıntıya düşmek.

Vay canına!: Şaşma öfke duygusunu dile getirmek için kullanılır.

Vebali boynuna olmak: Bir işin günahını yüklenmek.

Velveleye vermek: Gereksiz bir heyecana telâşa düşürmek.”Bir anda ortalığı velveleye verdiler; bağırmaya sağa sola koşmaya başladılar.”

Verip veriştirmek: Ağır sözler söylemek ağzına ne gelirse söylemek.”Yüzüne karşı verip veriştirdi ama o tek kelime bile söylemedi.”

Veryansın etmek: Hiç insaf göstermeden acımadan saldırmak; ağzına geleni söylemek.

Vıcık vıcık: Sulu ve gevşek olmak basıldığında ses çıkarmak.”Etraf vıcık vıcık çamurdu yürüyemiyorduk.”

Vıdı vıdı etmek: Söylenip durmak hemen her şeyi eleştirip beğenmediğini söyleyerek durmadan konuşmak etrafındakileri rahatsız etmek.”Sus artık vıdı vıdı edip kafamı şişirdiğin yeter.”

Vız gelmek (vız gelip tırıs gitmek): Hiç önemsememek aldırış etmemek.”Onun sözleri vız gelir bana önce kendine söz geçirsin.”

Viraneye çevirmek: Yakıp yıkmak yıkıntı durumuna getirmek harap etmek.”Beş gün geçmeden viraneye çevirdiler evi.”

Voli vurmak: Haksız olarak kazanç elde etmek vurgun vurmak.

Volta atmak: Bir aşağı bir yukarı dolaşmak gidip gelmek.”Canımız sıkıldıkça avluda volta atıp dururduk.”

Vur abalıya: Bütün yükün yumuşak huylu kişiye yüklenmesi; sessiz güçsüz kimsenin hırpalanması hakkının çiğnenmesi durumunda karşıdaki kişiye sitem yollu söylenir.

Vur dedikse öldür demedik ya!: Bir isteği dileği yerine getirirken aşırılığa kaçıp da işi berbat edene karış söylenir.

Vurduğu yerden ses getirmek: Eli ağır olmak çok kuvvetli vurmak.

Vurdumduymaz Kör Ayvaz: Umursamaz aldırmaz duygusuz ve kayıtsız kimse.

Vur patlasın çal oynasın: Aşırı zevk ve eğlence; aşırı zevk ve eğlenceye düşkün kimsenin parasını bu yolda harcamasını anlatır.”Vur patlasın çal oynasın sabaha kadar tepinip durdular.”

Vurucu güç: Çok etkin silâhlarla donatılmış özel eğitim görmüş askerî birlik.”Ordu içinde vurucu bir gücün oluşturulması konusunda fikir birliğine vardılar.”

Vücuda getirmek: Oluşturmak meydana getirmek var etmek.”Bütün bu canlıları Yüce Allah`tan başka kim var edebilir ki?”

Vücudunu ortadan kaldırmak: Öldürmek.”Sabaha kadar adamın vücudunu ortadan kaldırın yoksa başımıza çok iş açacak.”

Yabana atmak: Önem vermemek önemsiz görüp dikkate almamak üzerinde durmamak.”Babanın sözlerini sakın yabana atayım deme.”

Yabancılık çekmek: Bir iş ya da çevrede yabancı olmaktan dolayı ortaya çıkan zorlukların etkisinde kalmak.”Ona hiç yabancılık çektirmedi.”

Ya bu deveyi gütmeli ya bu diyardan gitmeli: “Bu işi mutlaka yapmalısın başka yolu yok aksi taktirde burada kalamazsın.” anlamında kullanılır.

Ya devlet başa ya kuzgun leşe: “Giriştiğim iş beni ya büyük bir varlığa ve mevkiye ulaştıracak ya da mahvedecek batıracak” anlamında söylenir.

Yad eller: 1. Baba ocağından uzak yerler gurbet. 2. Yabancı kimseler yabancılar.”Yiğidim yad ellerde kalmasın dönsün geri Rabbim.”

Yâd etmek: Anmak hatırlamak.”Seni her gün yad ederiz buralarda.”

Yağ bağlamak: Semirmek üzerine biriken yağ katılaşmak.

Yağ bal olsun: “Yediğin içtiğin helâl ve afiyet olsun” anlamında söylenir.

Yağcılık etmek: Dalkavukluk etmek övmek pohpohlamak.”Öğrenci öğretmenine yağ çekiyor gözünün içine bakıyor bu şekilde iyi not alacağını sanıyordu.”

Yağlı ballı olmak: Araları çok iyi içli dışlı samimi olmak.”Öyle yağlı ballı olmuşlardı ki birbirlerine her şeylerini anlatıyorlardı.”

Yağlı kapı: Çalıştırdığı kimselere bol kazanç sağlayan kimse kuruluş aile ya da yer.”Herkese nasip olmaz öyle yağlı kapı.”

Yağlı kuyruk: Kolayca ve bolca yararlanılabilecek kaynak; basitçe sömürülebilecek iş veya kimse.”Bulmuşsun bir yağlı kuyruk çek babam çek!”

Yağlı müşteri: Bol paralı çok alışveriş yapan zengin alıcı.”İki üç yağlı müşterimiz de olmasa kapamak zorunda kalacağız bu dükkânı.”

Yağma gitmek: Bir şey çok alıcı bulup çok satılmak kolay müşteri bulmak.”Kapanın elinde kalıyor yağma gidiyor koş koş sen de yetiş!..”

Yağma Hasan`ın böreği: Hakkı olanın da olmayanın da kolayca yararlandığı kimsenin korumadığı her yanından sömürülen kaynak.

Yağma yok: “Öyle şey olmaz buna izin vermezler kolay kolay elde edemezsin” anlamında bir tutumun ya da davranışın yanlışlığı ifade etmek için kullanılır.

Yağmurdan kaçarken doluya tutulmak: Bir tehlikeden güç bir durumdan kaçarken daha kötüsüyle karşılaşmak.

Yağmur yağarken küpünü doldurmak: Kazanma fırsatı varken ondan yararlanıp para veya mal edinmek.”Bana bak aslanım daha ne istiyorsun yağmur yağarken küpünü doldur yoksa pişman olursun.”

Yağ tulumu: Çok şişman çok yağlı.”Birkaç ay sonra yağ tulumu olacak şuna birisi söylese de çok yemese.”

Ya herrü (herro) ya merrü (merro): “Tehlikeyi göze aldık giriştiğimiz işte ya batar ya da çıkarız” anlamında kullanılır.

Yahudi pazarlığı: Tarafların çıkarlarını düşünerek çekişe çekişe yaptıkları pazarlık.”Benimle Yahudi pazarlığı yapmaya kalkma lütfen.”

Yakadan atmak: Savıp kurtulmak başından atmak. “İnan onu yakamdan atmaya çalışıyorum.”

Yaka paça: Hiçbir itiraz dinlemeden zorla kuvvet kullanarak (götürmek).”Polisler adamı yaka paça götürdüler.”

Yakası açılmadık: Hiç duyulmadık bilinmedik ayıp söz küfür.

Yakasına sarılmak: İstediği şeyi almak ya da dövmek için tutup bırakmamak zorlamak.”Çocuk annesinin yakasına sarılmış balon diye ağlıyordu.”

Yakasına yapışmak: Hesap sormak ya da bir şey istemek için tutup bırakmamak.”Beni de götüreceksin diye yakama yapıştı ben de getirmek zorunda kaldım.”

Yakasını bırakmamak: Bezdirecek kadar üstüne düşmek ısrar etmek yanından ayrılmamak.”Ne olursa olsun yakasını bırakmayıp paramı alacağım ondan.”

Yakasını kaptırmak: Bir şeyin bir kimsenin etkisinden kendisini kurtaramamak ona bağlanmış olmak.

Yakayı sıyırmak: Kurtulmak kaçmak.”Çok şükür şu adamdan yakayı sıyırdık.”

Yaka silkmek: Bıkıp usanmak; bir iş durum yer ya da kimsenin olumsuz yanlarından tedirginlik duyduğunu belirtmek.”Doğrusu yaka silkinecek bir iş seninki de.”

Yakayı ele vermek: Yakalanmak kaçamayarak ele geçmek.”Mahallenin hırsızı sonunda yakayı ele verdi.”

Yakayı kurtarmak: Umulmazken bir işten ya da kimseden kurtulmak kaçmak.”Bu pis işten yakayı nasıl kurtardık hâlâ anlayabilmiş değilim.”

Yakınlık duymak: Birine karşı sevgi ve ilgi duymak yabancılık hissetmemek.”Hayatta yakınlık duyduğum tek insandı.”

Yakışık almamak: Yerinde olmamak uygun düşmemek yaraşmamak.”Çocuğu herkesin içinde azarlaman hiç de yakışık almadı.”

Yalancı pehlivan: Yapamayacağı bir işi yapabilecekmiş gibi görünen kimse palavracı.”Yalancı pehlivanın biridir o ona güvenmeyin.”

Yalancısı olmak: Doğruluğu bilinmeyen inanılmayacak sözleri bir başkasından işiterek söylemiş olmak.”Ben şefin yalancısıyım müdür ihalelerde insiyatifini kullanıyor ve rüşvet yiyormuş.”

Yalan dolan: Hile düzen dalavere yolsuz davranış”Yalan dolanla iş görmeye kalkanların başına işte bunlar gelir.”

Yalan yere: Gerçeğe uygun olmayarak.”Yalan yere adamı şikâyet ettiler.”

Yalayıp yutmak: 1. İştahla hiçbir şey bırakmadan yiyip bitirmek. 2. Kötü bir söz ya da davranış karşısında sessiz kalıp kabullenmek.”Sofradaki bütün yemekleri yalayıp yuttu.”

Yalpa vurmak: İki yana sağa sola; bir o yana bir bu yana sallanarak yürümek.”Nedendir bilmem yalpa vurarak yürüyordu.”

Yalvar yakar olmak: Çok yalvarıp yakarmak.

Yan bakmak: Beğenmeyerek kötü niyetle düşmanca bakmak.”Bu adamın her gün yan bakması artık canıma yetti!”

Yan basmak: 1. Aldanmak. 2. Kaypaklık edip dürüst davranmamak.”Sana tanınan bu fırsatı iyi değerlendir sakın yan basayım deme.”

Yan çizmek: Kendisine yüklenen bir görevden kaçmak.”Üç kişi yan çizdi demek ki ikimiz taşıyacağız bu bidonları.”

Yandan çarklı: 1. Şekeri yanına konmuş olan kahve veya çay.”Usta iki yandan çarklı yap!” 2. Bir omuzu düşük olarak yürüyen. 3. Çarkı yanda olan gemi.

Yan gelip yatmak: Yapacak işleri olduğu hâlde yapmamak rahatına bakmak keyfince yaşamak.”Hiç çalışmıyor yan gelip yatıyor akşama kadar.”

Yangına körükle gitmek: Anlaşmazlığı gerginliği kargaşalığı artırıcı her iki tarafı kışkırtıcı söz ve davranışlarda bulunmak.”Sen karışma çekil aralarından yangına körükle mi gitmek istiyorsun?”

Yan gözle bakmak: 1. Kötü niyetle düşmanca bakmak. 2. Göz ucuyla bakmak.”Tezgâhtaki mallara yan gözle bakıp geçti.”

Yanık ses: Hüzünlü çok dertli içindeki acıyı dile getiren ses.

Yanına bırakmamak: Kendisine yapılan kötülüklerin öcünü almak cezasını sert karşılıklarla vermek.”Bunu onun yanına bırakmayacağım.”

Yanına (kâr) kalmak: Kendisinden öç alınmamak yaptığı kötülük sert karşılık görmemek cezasız kalmak.”Adamın yaptığı yanına kâr kaldı nasıl adalet bu?”

Yanına salâvatla varılır: Çok öfkeli kızgın ve kibirlidir.

Yanından bile geçmemiş: Hiç ilgisi yok en ufak benzerliği bile yok.”Sen kardeşini bir görsen bu onun yanından bile geçmemiş.”

Yanıp tutuşmak: 1. Elde etmek için güçlü bir istek duymak elde edemediği için de büyük üzüntü içinde olmak. 2. Kuvvetli bir aşkla sevmek.”Bakan olmak isteğiyle yanıp tutuşuyordu.”

Yanıp yakılmak: Sızlanıp şikâyet etmek derdini döküp durmak.”Çoluk çocuk açtı kimse yardım elini de uzatmıyordu birine de yanıp yakılmayı bir türlü kendine yediremiyordu.”

Yanlış ata oynamak: Kazanmak için giriştiği işte tuttuğu yol dayandığı kimse dayanıksız ve çürük çıkmak dolayısıyla aldanmış olmak.

Yanlış kapı çalmak: İsteğinin yapılamayacağı bir yere başvurmak.”Meğer biz yanlış kapı çalmışız.”

Yan tutmak: Taraflardan birini desteklemek onun söz ve davranışlarını benimsemek yansız olmamak.”Yan tutmayıp tarafsız kalırsan senin için daha iyi olur.”

Yan yan bakmak: Düşmanca kötü niyetle bakmak.

Yapmadığını bırakmamak: Bütün kötülükleri yapmak eziyet etmek.

Yara açmak: 1. Bir şeyin yüzünde özellikle de vücudun bir yerinde yara oluşmasına sebep olmak. 2. Büyük dert acı üzüntü vermek.”Onun sözleri içimde bir yara açtı.”

Yaraya merhem olmak: Acil ihtiyaçları karşılamak.”Şu getirdiklerim yaraya merhem olur mu bilmem?”

Yardan atmak: Bir kimseyi aldatarak kazaya uğratmak tehlikeli bir durumun içine itmek türlü belâlara sokmak.”İnsan dostunu yardan atar mıymış?”

Yarı buçuk: Tam değil çok az tamamlanmamış baştan savma.

Yarım adam: Güçsüz sakat zayıf hasta kimse.”Ben bir yarım adamım diye beni hor göremezsiniz!”

Yarım ağızlı (söylemek): İsteksizce istemeye istemeye gönülsüzce (söylemek).”Demek sizi de yarım ağızla davet ettiler.”

Yarım yamalak: Gelişigüzel üstünkörü eksik ve kusurlu.”Ödevlerini bir daha yarım yamalak yapma!”

Yarından tezi yok: En kısa zamanda çok çabuk geciktirmeden.

Yarı yolda bırakmak: Verilen desteği yapılan yardımı sonuna kadar götürmemek.”Sana nasıl güvenebilirim beni kaç kez yarı yolda bıraktın.”

Ya sabır çekmek: Kötülüklere sıkıntılara üzücü olaylara karşı tepki göstermemeye çalışıp Cenab-ı Allah`tan kendisine sabır vermesini istemek.

Yaş Dökmek: Ağlamak.”Senin için az yaş dökmedi ailen.”

Yaşını başını almış (olmak): Yaşı epeyce ilerlemiş olmak yaşlanmış veya olgunlaşmış olmak.”Yaşını başını almış bir adamdır çekinmeyin gidin size olgun davranacaktır.”

Yaşını içine akıtmak: Hissettiği acıyı ızdırabı üzüntüyü belli etmemek; ağlamak isteğini bastırmak.

Yaş tahtaya (yere) basmamak: Kolay kolay tuzağa düşmemek uyanık davranmak.”O benim yaş tahtaya basmayacağımı iyi bilir.”

Yatağa düşmek: Hastalık yüzünden yatmak zorunda kalmak ayağa kalkamayacak durumda olmak.”Sizin yüzünüzden yatağa düştü çocukcağız.”

Yataklık etmek: Bir suçluya yardım etmek onu gizlemek barındırmak.

Yatak yorgan yatmak: Çok hasta olmak.”Bizim adam yatak yorgan yatıyor ne yiyor ne içiyor.”

Yatırım yapmak: Gelir amacıyla bir işe para yatırmak veya aynı amaçla önceden ortam hazırlamaya çalışmak.”Biz o arsayı yatırım yapmak için aldık.”

Yavaş gel: “Atıp tutma abartma ölçüsüz konuşma” anlamında kullanılır.

Yaya kalmak: 1. Taşıt ya da hayvana binmeden yürümek zorunda kalmak. 2. Yardımcısız kalmak güvendiği yer ve kişileri kaybetmek istediği şeyi yapamaz olmak.”İşte şimdi yaya kaldın ne yapacaksın görelim?”

Yayan yapıldak: Çıplak ayakla yayan.”Onca yolu yayan yapıldak yürüyecek.”

Yaygarayı basmak: Bağırıp çağırmak önemli bir nedeni olmadığı hâlde feryat etmek.”Elinden şekeri alınınca yaygarayı bastı.”

Yaz boz tahtasına çevirmek: Bir konuda birbirine uymayan kararlar almak kararsızlık yüzünden bir konuda sık sık fikir değiştirmek.

Yedeğe almak: Bağlayarak arkasından çekip götürmek.

Yedi canlı: Pek çok ölüm tehlikesi geçirip sağ kurtulan insan ya da hayvan.”Yedi canlı mısın nesin nasıl kurtuldun o kazadan?”

Yedi düvel: Bütün devletler herkes bütün dünya.”İstiklâl Savaşı`nı yedi düvele karşı verdik biz.”

Yediden yetmişe: En büyüğünden en küçüğüne eli ayağı tutan herkes.”Halk yediden yetmişe silâhlanmış düşmanı bekliyordu.”

Yediği naneye bak: Yersiz uygunsuz iş yapanlar için kullanılır.

Yedi iklim dört bucak: Hemen her yer bütün dünya.”Yedi iklim dört bucak dolaştı durdu.”

Yedi kat yabancı: El ne akraba ne tanıdık hiçbir yakınlığı yok.”Yedi kat yabancıyla iş yapmam diyor.”

Yeğ tutmak: Bir şeyi bir şeyden daha önemli görüp tercih etmek.”Kim ki öbür dünyayı bu dünyaya yeğ tutar o kazanmıştır.”

Ye kürküm ye: Saygının kişiliğe karşı değil zenginliğe varlığa giyim ve kuşama karşı gösterildiğini anlatmak için kullanılır.

Yele vermek: 1. Boşuna harcamak. 2. Savurmak.”Bütün parayı yele vermek zorunda mıydın?”

Yelkenleri suya indirmek: Israrından iddiasından direnmekten vazgeçip karşısındakinin dediğini kabul etmek; yüksekten atıp tutmayı bırakarak yumuşamak.”Yelkenleri nasıl da suya indi dediğini yaptıramayınca.”

Yel yeperek yelken kürek: Telâş içinde çok acele olarak heyecanla.

Yemeden içmeden kesilmek: Bir üzüntü korku ya da heyecan sebebiyle yiyemez duruma gelmek iştahı kapanmak.”Yemeden içmeden esildi âşık mıdır nedir?”

Yeme de yanında yat: İstek uyandıran görünüşü çok çekici olan çok lezzetli yemekler için kullanılır.

Yemin etsem başım ağrımaz: “Gerçek olduğundan eminim bu konuda yemin de edebilirim” anlamında kullanılır.

Yenilir yutulur gibi değil: 1. Yenmeyecek nitelikte (yiyecekler için). 2. Aşırı çok pahalı. 3. Çok ağır kabul edilmez (söz). 4. Kendisiyle başa çıkılamayacak durumda olan.”Doğrusu yenilir yutulur gibi değildi o sözler.”

Yer almak: 1. Bir şey yapanların arasında bulunmak. 2. Adına ayrılan yerde bulunmak”Şiir komisyonunda sen de yer aldın mı?”

Yer cücesi: Ufak tefek olduğu gibi kurnaz fitneci çok bilmiş kimse.

Yer demir gök bakır: “Hiçbir yerden yardım alma umudu kalmadı bütün kapılar kapalı yardım imkânları ortadan kalktı kime baş vurdumsa elim boş döndüm” anlamında çaresizliği anlatmak için kullanılır.

Yerden yere çalmak: Çok hırpalamak acınacak duruma düşürmek zor durumlarda bırakmak.”Bütün milletin içinde yerden yere çaldı delikanlıyı.”

Yere bakan yürek yakan: Uslu uysal sessiz görünüp gizliden gizliye ve sinsice dolap çeviren kötülük yapan kimse.”Desene yere bakan yürek yakan cinstenmiş o da.”

Yere göğe koyamamak: Çok önem vermek nasıl ağırlayacağını ve memnun edip mutlu kılacağını bilememek.

Yer etmek: 1. İz bırakmak. 2. İyice yerleşmek.”Bu sözler kulağına iyice yer eder umarım.”

Yerinde duramamak: Sürekli hareket etmek kıpırdanmak sabırsızlanmak içi içine sığmamak eyleme geçmek için telâş içinde dolaşmak.”Gelecekleri haberini alınca ne yapacağını şaşırdı; yerinde duramıyor sağa sola koşturup duruyordu.”

Yerinden oynamak: 1. Bulunduğu bir yerden ayrılmak. 2. Hareketli heyecanlı gürültülü karışık bir zaman yaşamak.”O büyük kahramanın dönüş haberi gelir gelmez şehir yerinden oynamıştı sanki!”

Zahmete sokmak: Birine sıkıntı güçlük ve yorgunluk vermek; masraf ettirmek.”Adamcağızı durup dururken zahmete sokmuşsunuz.”

Zaman kazanmak: Birini oyalayarak ihtiyacı olduğu zamanı mümkün olduğunca uzatmaya çalışmak.

Zaman kollamak: 1. Uygun bir fırsat beklemek. 2. Bir işin sırasını beklemek.”Zamanını kolla öyle gir işe zamansız girip de rezil olma.”

Zaman öldürmek: Kimi şeylerle uğraşarak belli bir zamanın geçmesini sağlamak boş şeylerle vakit geçirmek.”Burda beklemekle zaman öldürüyoruz beyler.”

Zaman vermek: Bir iş için belli bir süre ayırmak.”Bana biraz zaman verirseniz gidip onu çağırabilirim.”

Zaman zaman: Belli olmayan zamanlarda ara sıra.”Zaman zaman o da aramıza katılırdı.”

Zamane çocuğu: Eski nesile göre hayli yadırganacak davranışlarda bulunup sözler sarf eden kimse.”Zamane çocuğu ne olacak.”

Zar tutmak: Tavla oyununda istediği sayıyı getirmek için atmadan önce zarlara parmaklar arasında belli bir biçim verip öyle atmak.

Zart zurt etmek: Bağırıp çağırarak yükseklerden atıp tutarak çıkışmak; kendini büyük göstererek kaba kuvvet gösterisinde bulunmak.

Zar zor: 1. Güçlükle zorla. 2. “Ucu ucuna kıt kanaat istenilen ölçüye ancak yaklaşabildi.” anlamında kullanılır.”Zar zor getirdik adamı.”

Zehir etmek: Bir şeyin tadını kaçırmak iyiyken kötü duruma sokmak.”Yediğim şu yemeği zehir ettiniz bana.”

Zehir zemberek: İnsanın içine işleyen onurunu zedeleyen çok acı söz.

Zembereği boşanmak: 1. Saatin zembereği kurulmaz duruma gelmek. 2. Kendini tutamayarak uzun uzun gülmek.

Zemheri zürafası (gibi): Kışın ince elbise giyip gezenler için söylenir.

Zemin hazırlamak: Bir işin gerçekleştirilmesi için uygun ortam hazırlamak meydana getirmek.

Zemzemle yıkanmış olmak: Biri ötekine göre çok daha iyi nitelikte olmak.

Zerre kadar: Hiç denecek kadar az.”Onu zerre kadar sevmiyorum.”

Zevahiri kurtarmak: Bir işi gereği gibi değil de üstünkörü yapmak ve böylece söz gelmesini önlemek görünüşü kurtarmak.”Bu girişimimizle zevahiri kurtardık daha ne istiyorsun?”

Zeval bulmak: Son bulmak bozulup yok olmak çökmek.

Zeval vermemek: Zarar ziyan vermemek korumak.”Allah kimseye zeval vermesin.”

Zevkten dört köşe olmak: Çok mutlu olduğu anlaşılmak çok sevinip keyiflenmek ve aşırı zevk duymak.”Takımı galip gelince zevkten dört köşe oldu.”

Zevkine varmak: Bir şeyin tadını alabilmek çıkarmak ve duymak; inceliklerini görebilmek.”O sabah manzaranın zevkine vardık.”

Zevkini çıkarmak: Bir şeyin tadından güzelliğinden olabildiğince yararlanabilmek.”Gelin şu gezinin zevkini çıkaralım.”

Zeytinyağı gibi üste çıkmak: Bir konuda haksız olduğunu kabullenmeyerek kurnazlıkla kendini haklı ya da suçsuz çıkarmaya çalışmak.

Zıddına gitmek: Karşısındakini sinirlendirmek sinirini bozmak; bir şeyin tersine hareket etmek.”Niçin devamlı benim zıddıma gidiyorsun.”

Zılgıt yemek: Azarlanmak paylanmak.”Senin yüzünden öğretmenden zılgıt yedik.”

Eski Türkçe’de “aralık ara kesinti” anlamlarına gelen fasıla sözcüğü bu noktalama işareti için virgül anlamında kullanılırdı.

a)Yazıda sıralanan eş görevli sözcükler ya da söz gruplarını ayırmada kullanılır:
*O kitabı aradım buldum.
*FıratDicle önemli nehirlerimizdendir.
*Çalıkuşu’nu Huzur’u İntibah’ı okudun mu?
*Kitabı açtı birkaç sayfa çevirdi yüksek sesle okumaya başladı.
*Yakında yine bahar gelecek ağaçlar çiçek açacak kediler damlara çıkacak.

b)Anlama güç katmak için tekrarlanan sözler arasına konur:
*Oğlunu kadersiz oğlunu bir daha göğsüne bastı.
*Akşamyine akşam yine akşam

c)Hitaplardan sonra kullanılır:
*Sevgili Kızım *Değerli Öğretmenim * Saygıdeğer Müdürüm
d)Yüklemden uzak kalmış özneden sonra konur:
*Ahmet Haşim şiirde anlamın kapalı olmasına ve musikiye önem vermiş bir şairimizdir.
*İşte bu adam Türkiye’yi pislikten kurtaracak tek adamdır.
*Tatlılarkalorisi fazla ;fakat vitamini az besinlerdir.

e)Cümlede vurgulanmak istenen ögelerden sonra konur.
*Yarınburaya geleceksin ve bu işi çabucak bitireceksin.

f)Anlam karışıklığına meydan vermemek için adlaşmış sıfatlardan sonra kullanılır:
*Genç adama ters ters baktı.
*Hırsız çocuğu kovaladı.
*Yaralı kadının yüzüne bakıyordu.
*İhtiyar adamın suratına tükürdü.

g)Bazı cümlelerde anlam karışıklığını önlemek için kullanılır:
*Oku; adam ol baban gibi eşek olma.
*Siz de kazançlı çıkmak istiyorsanız benim gibi hanımları alışverişe gönderin.

ğ)Bir addan önce gelen zamirlerden sonra kullanılır:
*O şiiri niçin ezberlememiş?
*O güzel günlerine yeniden dönebilse. *Bu kadını bir daha görmemiş.
*Şu bahçeye dikilecekmiş.

h)Arasözlerin başında ve sonunda kullanılır.

*Bu büyük komutanı Atatürk’ü saygıyla anıyoruz.
*Bu yöre Sibirya ve çevresialabildiğine soğuktur.
*Örnek olsun diye örnek istemez ya söylüyorum.
*Bir kuş bir çiçek bir böcek ne bileyim ben her şey onun ilgisini çekiyordu.
*Ben de Ankara’da o güzelim başkentte beş yıl kaldım.

I)Yazıda tırnak içine alınmamış aktarma cümlelerin sonunda tırnak işareti yerine kullanılır:
*Minareyi çalan kılıfını hazırlar diyordu.
*Artık sevmeyeceğimdedi.

i)Cümle başında kullanılan “evethayıryokyoopekitamamhayhayolur
haydielbette…” gibi sözcüklerden sonra kullanılır:
*Hayır bu işi sevmedim. *Evet yarın sınavsınız. *Yooişte bunu yapamam dedi.

alıntı.